Planowanie odbioru telewizji w nowym domu powinno zaczynać się na etapie projektowania budynku. Często zapomina się o poprowadzeniu przewodów koncentrycznych, a później pojawiają się problemy z podłączeniem telewizorów. Zanim przejdziemy do zakupu sprzętu, warto ustalić, w ilu pomieszczeniach ma być dostępny sygnał telewizyjny oraz jaki rodzaj telewizji chcemy odbierać. Najczęściej wybiera się rozbudowaną instalację, która pozwala na odbiór zarówno telewizji naziemnej, jak i satelitarnej.

Optymalnym rozwiązaniem dla domów jednorodzinnych jest topologia gwiazdy. W tym układzie wszystkie kable z anten zewnętrznych oraz kable prowadzące do poszczególnych pomieszczeń zbiegają się w jednym centralnym punkcie, zwykle na poddaszu lub w kotłowni. Z zewnątrz potrzeba poprowadzić co najmniej pięć kabli: jeden do anteny naziemnej DVB-T2 oraz cztery do anteny satelitarnej. Od strony wewnętrznej liczba kabli zależy od ilości pomieszczeń z telewizorami.

Dobór anteny satelitarnej i konwertera

Antena satelitarna to urządzenie odbierające sygnał z satelity geostacjonarnego. Jej najważniejszym parametrem jest średnica, która decyduje o zysku energetycznym i odporności na zakłócenia spowodowane warunkami atmosferycznymi. W typowych warunkach dla domu jednorodzinnego sprawdzają się anteny o średnicy od 85 do 100 centymetrów. Mniejsze modele o średnicy 80 centymetrów wystarczą do odbioru podstawowych kanałów w jakości HD, natomiast większe zapewnią lepszą jakość odbioru w trudniejszych warunkach pogodowych oraz przy rozdziale sygnału na kilka odbiorników.

Antena powinna być zamontowana na stabilnym maszcie, skierowana w kierunku południowym z niewielkim odchyleniem na zachód. W przypadku odbioru z satelity Hot Bird, na której nadawane są programy Polsat Box i Canal+, takie ustawienie gwarantuje poprawny odbiór. Jeśli planujemy odbierać programy z dwóch satelit jednocześnie, np. Hot Bird i Astra, konieczny jest montaż dwóch oddzielnych anten lub zastosowanie konwertera monoblock.

Konwerter to element montowany na ramieniu anteny, który przetwarza sygnał satelitarny z zakresu 10,7-12,75 GHz na pasmo 950-2150 MHz. Do wyboru mamy kilka typów: Single z jednym wyjściem, Twin z dwoma wyjściami, Quad z czterema wyjściami o pełnym zakresie częstotliwości na każdym z wyjść oraz Quattro z czterema niezależnymi wyjściami. Konwerter Quattro jest niezbędny przy współpracy z multiswitchem.

Warto zwrócić uwagę na konwertery z niskim współczynnikiem szumów, np. modele z technologią ULN+.

Multiswitch i przewody koncentryczne

Multiswitch to urządzenie, które łączy sygnały z anteny naziemnej i satelitarnej, a następnie rozdziela je na poszczególne gniazda w domu. W domach jednorodzinnych najczęściej stosuje się multiswitche 5-wejściowe, które obsługują jeden satelita oraz telewizję naziemną. Jeśli planujemy odbiór z dwóch satelit, konieczny jest multiswitch 9-wejściowy.

Urządzenia te wyróżniają się liczbą wyjść, która powinna być dostosowana do ilości pomieszczeń z telewizorami. Dostępne są multiswitche z czterema, ośmioma, dwunastoma lub szesnastoma wyjściami. W zależności od poziomu sygnału telewizji naziemnej w danym miejscu, można wybrać model z pasywnym torem dla obszarów o silnym sygnale lub aktywnym torem dla obszarów o słabszym sygnale.

Do wykonania instalacji telewizyjno-satelitarnej w domu jednorodzinnym potrzebne będą następujące elementy:

• Antena satelitarna o średnicy 85-100 cm dla jednego satelity lub konwerter monoblock dla dwóch satelit
• Konwerter odpowiedni do wybranej anteny: Single, Twin, Quad lub Quattro
• Antena naziemna DVB-T2 z odpowiednią polaryzacją H/V
• Multiswitch 5-wejściowy dla jednego satelity lub 9-wejściowy dla dwóch satelit
• Przewody koncentryczne zewnętrzne z powłoką PE i żelem oraz wewnętrzne w powłoce PVC
• Złącza F nakręcane, zaciskane lub kompresyjne
• Zabezpieczenia przeciwprzepięciowe na każde wejście multiswitcha
• Gniazda RTV-SAT podtynkowe lub natynkowe
• Uchwyty, maszty i akcesoria montażowe
• Taśmy samowulkanizujące i uszczelki do zabezpieczenia połączeń

Ważne: Zawsze należy zastosować zabezpieczenia przeciwprzepięciowe na każdym wejściu multiswitcha. Chroni to urządzenie przed skutkami wyładowań atmosferycznych.

Jakość instalacji w dużej mierze zależy od dobranych przewodów koncentrycznych. W instalacjach zewnętrznych należy stosować kable odporne na warunki atmosferyczne, z powłoką PE, wypełnione żelem. Do instalacji wewnętrznych sprawdzają się przewody w powłoce PVC. Najwyższą jakość zapewniają kable z rodziny Triset-113, które charakteryzują się podwójnym ekranem z folii aluminiowej oraz oplotem o gęstości 81%, miedzianą żyłą o przekroju 1,13 mm i klasą ekranowania A.

Do połączenia kabli z pozostałymi elementami instalacji niezbędne są złącza typu F. Dostępne są złącza nakręcane, zaciskane oraz kompresyjne. Złącza kompresyjne, zamontowane przez doświadczonego instalatora cyfra.tv z użyciem odpowiednich narzędzi, zapewniają szczelne i trwałe połączenie, odporne na dostanie się wody.

Instalacja telewizji naziemnej DVB-T2 i montaż anteny

Telewizja naziemna w standardzie DVB-T2 to obecnie najpopularniejsze źródło darmowych kanałów telewizyjnych. Do jej odbioru niezbędna jest antena naziemna, której dobór uzależniony jest od odległości do nadajnika oraz ukształtowania terenu. W miejscach blisko nadajników, do 20 kilometrów, wystarczą anteny pasywne. Na obszarach oddalonych od nadajnika o 20-40 kilometrów warto rozważyć anteny aktywne ze wzmacniaczem. Dla odległości powyżej 40 kilometrów niezbędne będą anteny o wysokim zysku.

Przy wyborze anteny naziemnej należy zwrócić uwagę na jej zysk oraz polaryzację nadawanych kanałów na najbliższym nadajniku. Anteny z polaryzacją H/V, czyli poziomą i pionową, są najbardziej uniwersalne.

Montaż anteny satelitarnej zaczyna się od wyboru odpowiedniego miejsca. Antena powinna być umieszczona w miejscu, które zapewnia swobodny dostęp do nieba w kierunku satelity. W miastach, gdzie stoi dużo budynków blisko siebie, może być konieczne zamontowanie anteny na dachu lub na specjalnym maszcie. Sama antena montowana jest na solidnym uchwycie, który należy przymocować do ściany, dachu lub innej stabilnej konstrukcji. Następnie ustawia się antenę w kierunku południowym z niewielkim odchyleniem na zachód.

Dokładne ustawienie anteny wymaga cierpliwości i precyzji. Najlepiej użyć do tego celu miernika sygnału satelitarnego. Po ustawieniu anteny montuje się konwerter na jej ramieniu, a następnie łączy go z multiswitchem za pomocą kabla koncentrycznego. Wszystkie połączenia należy zabezpieczyć przed dostaniem się wody, stosując odpowiednie uszczelki oraz taśmy samowulkanizujące.

Gniazda RTV-SAT i schematy instalacji

Ostatnim elementem instalacji są gniazda RTV-SAT, które montuje się w pomieszczeniach z telewizorami. Gniazdo to posiada wbudowane filtry, które rozdzielają sygnał na telewizję naziemną, satelitarną oraz radio FM. Dostępne są wersje podtynkowe i natynkowe, w zależności od preferencji oraz stanu wykończenia ścian.

W przypadku, gdy z jednego gniazda ma być zasilanych kilka telewizorów, można zastosować rozdzielacze sygnału. Warto jednak pamiętać, że każde dodatkowe połączenie wprowadza tłumienność sygnału. Dlatego też w instalacjach z wieloma odbiornikami lepszym rozwiązaniem jest zastosowanie multiswitcha z odpowiednią liczbą wyjść.

Dla domów jednorodzinnych najczęściej stosuje się jeden z dwóch podstawowych schematów instalacji: przelotowy lub odgałęźny. Instalacja przelotowa wykorzystuje multiswitche przelotowe, w których sygnał przechodzi przez kolejne urządzenia. Jest to rozwiązanie prostsze i tańsze, ale mniej odporne na awarie. Instalacja odgałęźna jest bardziej zaawansowana i zapewnia większą niezawodność.

Dla typowego domu jednorodzinnego z odbiorem z jednego satelity i telewizji naziemnej, z czterema punktami odbioru, wystarczy multiswitch 5-wejściowy z czterema wyjściami. Do takiej instalacji potrzeba pięciu kabli zewnętrznych: jednego od anteny naziemnej i czterech od anteny satelitarnej z konwerterem Quattro.

Zasilanie urządzeń i testowanie instalacji

W instalacjach multiswitchowych zasilanie konwertera oraz ewentualnych wzmacniaczy odbywa się za pomocą kabli koncentrycznych. Multiswitch przekazuje napięcie zasilające do konwertera przez kabel satelitarny. Standardowo stosuje się napięcie 13 V lub 18 V, w zależności od polaryzacji oraz pasma częstotliwości. Przełączanie między polaryzacjami oraz pasmami odbywa się za pomocą sygnałów sterujących przesyłanych przez kabel.

W przypadku konwertera Quattro, każde z czterech wyjść jest sterowane niezależnie. Polaryzacja pionowa sterowana jest napięciem 11-14 V, natomiast pozioma 16-20 V. Zmiana pasma odbywa się przez sygnał 22 kHz.

Po zakończeniu montażu konieczne jest sprawdzenie poprawności działania całej instalacji. W pierwszej kolejności należy upewnić się, że wszystkie połączenia są szczelne i prawidłowo zaciśnięte. Następnie, przy użyciu miernika sygnału, sprawdza się poziom sygnału na każdym gniazdku. Dla telewizji satelitarnej poziom sygnału powinien wynosić zwykle między 60 a 80 dBμV, a jakość sygnału powyżej 12 dB. W przypadku telewizji naziemnej DVB-T2 poziom sygnału powinien być wyższy niż 40 dBμV.

Typowe błędy i jak ich unikać

Jednym z najczęstszych błędów przy samodzielnym montażu instalacji telewizyjnej jest zbyt słabe zaciśnięcie złącz F, co prowadzi do pogorszenia jakości sygnału lub jego całkowitej utraty. Innym częstym błędem jest niedostateczne zabezpieczenie instalacji przed wilgocią. Wszystkie połączenia zewnętrzne powinny być uszczelnione, a kable prowadzone w taki sposób, aby woda nie mogła dostać się do wnętrza.

Kolejnym problemem może być zbyt długi kabel lub zbyt wiele połączeń pośrednich, co prowadzi do nadmiernego tłumienia sygnału. W takim przypadku konieczne może być zastosowanie wzmacniacza sygnału lub wymiana kabli na takie o niższej tłumienności. W instalacjach z wieloma odbiornikami częstym błędem jest niewłaściwy dobór multiswitcha. Urządzenie powinno mieć wystarczającą liczbę wyjść oraz odpowiedni typ toru telewizji naziemnej dostosowany do warunków panujących w danym miejscu.

Instalacja dla zaawansowanych użytkowników

Jeśli planujemy odbiór programów z dwóch satelit jednocześnie, np. Hot Bird i Astra, konieczny jest montaż dwóch oddzielnych anten lub zastosowanie konwertera monoblock. Konwerter monoblock to urządzenie, które umożliwia odbiór sygnału z dwóch satelit znajdujących się blisko siebie na orbicie.

W takim przypadku konieczny jest multiswitch 9-wejściowy, do którego podłączamy cztery kable od konwertera monoblock oraz jeden kabel od anteny naziemnej. Instalacja z konwerterem monoblock jest nieco bardziej złożona, ale pozwala na odbiór programów z dwóch satelit bez konieczności montowania dwóch oddzielnych anten.